Industrija Crne Gore u 2025 – između energetskog pritiska, volatilnosti i traženja stabilnog modela

Crnogorska industrijska proizvodnja u 2025. godini oscilira – međugodišnji rast u drugom kvartalu djeluje ohrabrujuće, ali je u poređenju sa prvim tromjesečjem zabilježen pad. Prerađivačka industrija beleži snažan skok, dok energetski sektor tone. Dolazi i period strukturne nestabilnosti – energetski troškovi, pad investicija i nepredvidiva regulativa prave ozbiljan pritisak na održivost proizvodnje.

Industrija Crne Gore tokom ove godine pokazuje dvoslojnu sliku: dok pojedine grane beleže snažan rast, ukupan trend oscilira između kvartalnog uspona i oštrog pada.

Prema podacima Monstata, u drugom kvartalu 2025. godine industrijska proizvodnja porasla je 18,6 odsto na godišnjem nivou, ali je istovremeno pala 22,5 odsto u odnosu na prvi kvartal iste godine. Detaljniji pregled po sektorima otkriva jaku volatilnost, s obzirom na to da je prerađivačka industrija zabilježila rast od 38 odsto, djelatnost vađenja ruda i kamena četiri procenta, dok je snabdijevanje električnom energijom, gasom i parom u minusu od 23,9 odsto.

U energetskom sektoru, koji čini oko četvrtine ukupne industrijske aktivnosti, pad je posljedica kombinacije tehničkih ograničenja i tržišnih fluktuacija.

Podaci Centralne banke Crne Gore (CBCG) pokazuju da je u prva četiri mjeseca 2025. ukupna industrijska proizvodnja bila niža za 1,2 odsto u odnosu na isti period 2024, što je posljedica smanjenja proizvodnje električne energije i smanjenog izvoza u region. Tokom zimskih mjeseci pad u energetici prelazio je i 15 odsto, dok je u martu i aprilu došlo do kratkotrajnog oporavka zahvaljujući boljim hidrološkim uslovima.

Energetska zavisnost i ograničeni kapaciteti

Iako Crna Gora nominalno proizvodi dovoljne količine struje za domaće potrebe, struktura potrošnje i distribucije pokazuje manjak fleksibilnosti.

Cijene električne energije za industrijske potrošače u 2025. godini porasle su između 12 i 18 procenata, prema podacima Privredne komore Crne Gore, dok su troškovi gasa rasli i do 25 odsto zbog ugovornih cijena i ograničenog snabdijevanja. Najveći pritisak osjećaju energetski intenzivne industrije – metalurgija, cementna i hemijska proizvodnja koje sada troše i do trećine svojih prihoda na energente.

Sektor snabdijevanja električnom energijom, gasom i parom, prema Monstatu, beleži najveći pojedinačni pad u odnosu na prvi kvartal. To je direktno uticalo na celokupan indeks industrijske proizvodnje i pokazuje kolika je zavisnost čitave industrije od energetskog balansa.

Istovremeno, crnogorski mediji navode da je u prva dva mjeseca 2025. pad industrijske proizvodnje iznosio oko šest odsto, dok je proizvodnja električne energije pala za 17,4 odsto.

Prerađivačka industrija – jedina stabilna tačka

Za razliku od energetike, prerađivačka industrija beleži rast i postaje nosilac ukupne industrijske aktivnosti. Sektor je tokom ove godine ojačao zahvaljujući izvozu prehrambenih proizvoda, obradi drveta i djelimičnom oporavku metaloprerađivačkih pogona.

Podaci CBCG pokazuju da su cijene proizvođača u industriji u prva četiri mjeseca 2025. porasle za 3,1 odsto, što znači da rast u prerađivačkom sektoru djelom dolazi i od rasta tržišnih cijena, a ne samo od fizičkog obima proizvodnje.

U okviru sektora najbolje rezultate beleže proizvodnja građevinskog materijala, prehrambeni proizvodi i manje izvozne firme u drvnoj industriji, dok hemijska industrija i metalurgija i dalje trpe zbog troškova uvoza energenata i sirovina.

Privredna komora Crne Gore u svom izveštaju za januar 2025. upozorila je da se industrijska proizvodnja sve više “parceliše”, sa nekoliko jakih izvoznika i nizom slabijih domaćih proizvođača koji teško održavaju likvidnost.

Makroekonomski okvir i industrijska neujednačenost

Prema Mesečnom makroekonomskom izveštaju Ministarstva finansija za avgust 2025., crnogorska ekonomija je u drugom kvartalu ostvarila realni rast BDP-a od 3,5 odsto, uz rast privatne potrošnje od 7,5 procenata i investicija od 4,4 odsto. Industrija, međutim, nije glavni generator tog rasta. Njen doprinos ostaje nizak zbog energetskih ograničenja, visoke zavisnosti od uvoza i niske produktivnosti.

Proizvodnja aluminijuma, tradicionalno važan segment industrije, pretrpjela je pad izvoza od 60,7 odsto zbog smanjene primarne proizvodnje i rasta globalnih cijena električne energije.

U isto vrijeme, uvoz mašina i industrijske opreme porastao je za 6,5 odsto u odnosu na prošlu godinu, što pokazuje da su preduzeća ipak započela modernizaciju kapaciteta. CBCG u svom biltenu za maj 2025. navodi da su banke u prvih sedam mjeseci godine odobrile 651,7 miliona eura kredita privredi, od čega se oko 15 odsto odnosi na proizvodne djelatnosti, što ukazuje na blagi oporavak investicionih aktivnosti u industriji.

Iako su najavljeni brojni projekti, uključujući inicijative za razvoj industrijskih zona i obnovljive izvore energije, realizacija ide sporo. Prema podacima eKapije, Vlada Crne Gore planira programe vrijedne više od 300 miliona eura za energetske i industrijske projekte, ali mnogi još nisu ušli u fazu izvođenja. Oko 18 kapitalnih projekata iz Plana kapitalnog budžeta odloženo je za narednu godinu, što direktno utiče na industrijske isporuke i lokalne dobavljače.

Nedostatak stručne radne snage takođe ograničava rast – prema podacima Zavoda za zapošljavanje, sektor prerade i proizvodnje ima više od 1.000 otvorenih radnih mjesta, najviše u metalurgiji, prehrambenoj industriji i održavanju mašina.

Prosječna neto plata u industriji u julu 2025. iznosila je 1.009 eura, što je 21,4 odsto više nego godinu ranije, ali taj rast nije praćen povećanjem produktivnosti.

Regulatorna neizvjesnost i troškovi poslovanja

Investitori i domaći proizvođači navode da je jedan od glavnih izazova nepredvidiv regulatorni okvir. Promjene u pravilima o tarifama za energente, spor proces izdavanja dozvola za industrijske zone i administrativne prepreke za investitore usporavaju nove projekte. Privredna komora predlaže da se do kraja 2025. uspostavi jedinstveni sistem industrijskih licenci i energetskih ugovora, što bi smanjilo troškove i rizik ulaganja.

Uprkos izazovima, Crna Gora ima realan potencijal da stabilizuje industrijsku proizvodnju u naredne dvije godine – pod uslovom da prioritet postanu energetska reforma i modernizacija. To znači prelazak sa modela koji zavisi od “jeftine energije i uvoza sirovina” na model koji kombinuje domaće izvore energije, digitalnu proizvodnju i regionalne lance vrijednosti.

Analitičari procenjuju da bi dosljedno sprovođenje planova iz Akcionog plana industrijske politike 2025-2026 moglo povećati industrijski output za 4-5 odsto godišnje, uz uslov stabilnih energetskih cijena i podsticaja za digitalizaciju. Bankarski sektor je spreman da podrži takav pomak – prema Mesečnom izveštaju Ministarstva finansija novoodobreni krediti porasli su za 33,8 odsto u prvih sedam mjeseci, što pokazuje da novac postoji, ali da treba jasnih projekata.

M.A.