Manje dozvoljene gradnje u prošloj godini
Prema podacima Monstata, prosječna cijena kvadratnog metra stana u novogradnji u 2024. iznosila je na nivou cijele zemlje 1,844 eura, gdje je u primorju ta vrijednost rasla do prosjeka od 2.028 eura, dok je u središnjem dijelu zemlje (Cetinje, Danilovgrad, Nikšić, Tuzi, Zeta) on iznosio tek 945 eura.
Tokom čitave godine u zemlji je izdato 317 građevinskih dozvola, od čega fizičkim licima 198. Ukupno je planirana izgradnja 103.028 kvadratnih metara. Od te količine, planirano je 15.474 kvadrata za stambene prostore, odnosno 233 stana. Svi ovi podaci slabiji su u odnosu na prethodne dvije godine.
Ipak, vrijednosti izvršenih građevinskih radova u prva tri kvartala 2024. Iznosila je 471,5 miliona eura, što je za 2,4 odsto više u odnosu na isti period 2023. godine, kada su iznosile 460,3 miliona eura. Izvršeno je 13.150 efektivnih časova na gradilištima u devet meseci 2024, što je na nivou istog vremenskog okvira prethodne godine.
Što se tiče godine pred nama, u Ministarstvu prostornog planiranja, urbanizma i državne imovine kreće upotreba softvera za elektronsku predaju dokumentacije za građenja objekata. Stoga se ukazuje potreba za organizacijom promocija i edukacije privrednika u vezi sa korišćenjem ovog softvera u cilju njegove potpune implementacije. Pojednostavljenje procedura za izdavanje građevinskih dozvola i drugih administrativnih olakšica svakako može podstaći brži razvoj građevinskog sektora.
“Tržište rada u sektoru građevinarstva i stalni deficit za radnom snagom, kompenzuje se stranim radnicima. Sve većim otvaranjem tržišta EU, ovaj problem postaje još izraženiji, a očekuje se eskalacija usljed dodatne liberalizacije tržišta Evrope, sa akcentom na Njemačku. Domaća radna snaga i radnici koji su ranije dolazili iz država regiona, sada zaposlenje traže u Evropi gdje su višestruko bolje plaćeni. Ova situacija postavlja izazove pred kompanije koje se bore da zadrže konkurentnost na tržištu, posebno u svijetlu porasta cijena materijala. Rješenje treba tražiti u procesu prekvalifikovanja, većem angažovanju privrede u formiranju obrazovnih profila potrebnih tržištu rada, te analizirati i modele angažovanja radnika sa trećih tržišta (privrednici već angažuju radnike iz Turske, Filipina, Indije…). Sve ovo imajući u vidu da je sektoru građevinarstva potreban veći broj radnika nego ranijih godina, o čemu govori i statistika zapošljavanja”, piše u godišnjoj analizi Privredna komora Crne Gore.
Rast građevinske aktivnosti u Crnoj Gori zavisi od ivesticija u infrastrukturu. U prethodnih nekoliko godina više se ulaže u razvoj saobraćajne i komunalne infrastrukture, što podstiče građevinske projekte. S druge strane, interes stranih investitora za projekte u turizmu i nekretninama nešto je niži, što se može objasniti spoljašnjim faktorima, odnosno političko-ekonomskom situacijom u Evropi, kao i “hlađenjem tržišta” za ulagače iz Rusije i Ukrajine.
Očekivanja za 2025. godinu su pozitivna. Planira se završetak ključnih obaveza u procesu pristupanja Evropskoj uniji, što može otvoriti nove mogućnosti za infrastrukturne projekte i dodatne investicije. Međutim, precizne prognoze rasta građevinske aktivnosti za 2025. zavise od realizacije navedenih faktora i dinamike investicija.
M.M.