Upravljanje otpadom na velikoj raskrsnici – mogu li komunalna preduzeća i NVO da sarađuju
U kategoriji ustanova i organizacija u Crnoj Gori posluje veliki broj komunalknih preduzeća, od kojih se većina bavi upravljanjem otpadom i vodosnabdijevanjem. Kad je rijeć konkrento o organizacijama, tu po brojnosti odskaču udruženja građana i nevladine organizacije. Problemi su, stoga, raznoliki.
Podaci Monstata jasno ukazuju da recikliranje i ponovna upotreba otpada u Crnoj Gori i dalje ostaju na niskom nivou, uprkos tome što je zabilježen značajan rast recikliranih količina otpada od 22,1 odstou odnosu na godinu prije.
Prema usvojenoj državnoj Strategiji upravljanja otpadom, planirano je recikliranje najmanje 50 odsto komunalnog otpada do 2030. godine, što predstavlja značajno povećanje u odnosu na trenutni nivo. Takođe, Crna Gora spade u 10 zemalja svijeta po niskoj stopi selektovanja kućnog otpada. Glavni problemi uključuju nedostatak adekvatne infrastrukture, lošu upravljačku politiku i nisku svijest građana o važnosti pravilnog odlaganja otpada, kao i nedostatak finansijskih podsticaja za promociju razvrstavanja otpada na mjestu generisanja. Puno ima prostora za napredovanje.
U oblasti upravljanja otpadom, Crna Gora je djelimično usklađena sa pravnim tekovinama Evropske unije. Da bi se sprovela Nacionalna strategija za upravljanje otpadom do 2030. godine, potrebni su značajni napori u strateškom planiranju i investicijama.
“Novi Zakon o upravljanju otpadom stupio je na snagu 20. aprila 2024. godine, čime Crna Gora usklađuje praksu upravljanja otpadom sa standardima EU. Zakon donosi nekoliko ključnih odredbi, među kojima je i proširena odgovornost proizvođača (EPR), koja obavezuje proizvođače i uvoznike da preuzmu odgovornost za upravljanje otpadom koji nastaje od njihovih proizvoda. Takođe, zabranjene su plastične kese debljine između 15 i 50 mikrona, dok se za deblje kese uvodi naknada koja se usmjerava u Fond za zaštitu životne sredine. Ova sredstva su namijenjena isključivo finansiranju i sufinansiranju inicijativa koje imaju za cilj podizanje svijesti o zaštiti i očuvanju životne sredine”, piše Privredna komora Crne Gore u dijelu posvećenom komunalnom djelovanju.
U zaključnom komentaru kaže se da je, bi se ostvarili ambiciozni ciljevi u oblasti komunalne privrede, neophodan angažman svih relevantnih aktera, uključujući opštine, inspekcijske organe, vodovodna i komunalna preduzeća, kao i udruženja građana.
I upravo kada govorimo o drugom segmentu ove specifilčne kategorije – poslovanju NVO i udruženja građana, treba istaći da je, prema podacima iz registra nevladinih organizacija (NVO) Ministarstva javne uprave Crne Gore, trenutno u državi aktivno 6.962 NVO organizacija, uključujući 281 udruženje, 125 fondacija i predstavništva stranih nevladinih organizacija. To nije mali broj za zemlju ove veličine.
Nevladine organizacije u Crnoj Gori deluju u različitim oblastima, uključujući ljudska prava, zaštitu životne sredine, socijalnu zaštitu, kulturu, obrazovanje i zdravstvo. Njihova uloga je prepoznata kao ključna u društveno-ekonomskom razvoju zemlje.
M.M.